De school van Breugel: ruim twee eeuwen onderwijs aan de Sint-Genovevastraat

Son en Breugel - Binnenkort start de bouw van een kleinschalig nieuwbouwproject van 19 woningen, waarvan 11 koopwoningen, aan de Sint-Genovevastraat in het hart van Breugel. Een historische locatie, dat bleek wel toen tijdens de sloopwerkzaamheden een fundering ontdekt werd van een gebouw, mogelijk uit 1800. De werkzaamheden werden even stilgelegd voor verder onderzoek en een mogelijkheid om de fundering te komen bekijken. De fundering is het bewijs dat op deze locatie al meer dan twee eeuwen onderwijs werd gegeven. De geschiedenis van de school op locatie begint in 1783, toen een nieuw schoolgebouw werd neergezet. Daarvóór kregen kinderen minstens zestig jaar les in het priesterkoor van de kerk.

Gastredacteur: Joop Dijsselbloem-Visser 

Van dorpsschool naar modern schoolgebouw
In 1832 stond in de Sint-Genovevastraat vermoedelijk nog het gebouw uit 1783. In 1838 werd het gedeeltelijk vernieuwd. Het lokaal kreeg een nieuwe vloer van “de beste vlakke klinkerstenen”. Tegen het schoolmeesterhuis verrees een schuur voor brandstoffen en twee toiletten. In het klaslokaal stonden drie banken: twee voor kinderen die leerden schrijven en één voor leerlingen die dat nog niet deden. Voor iedere rij hing een leerbord met touwen over katrollen.

In 1883 werd de oude school afgebroken en op dezelfde plek vervangen door nieuwbouw. Het gebouw kreeg een portaal dat tevens als garderobe diende, toiletten, een bergplaats en een open speelplaats. Het klaslokaal mat 7,10 meter bij 7,10 meter en kreeg een houten vloer.

Uitbreidingen in de twintigste eeuw
In 1914 volgde een verbouwing naar ontwerp van architect L. Kooken uit Eindhoven. De werkzaamheden werden uitgevoerd door de Breugelse aannemers Bernardus en Matheus Raaijmakers voor 1.640 gulden. De ramen werden aangepast: lagere onderkanten voor meer lichtinval en bovenramen die open konden klappen voor betere ventilatie.
De school bleef lange tijd éénklassig. Pas in 1921 kwam er een tweede lokaal bij, opnieuw gebouwd door aannemer Raaijmakers. Deze uitbreiding kostte 11.400 gulden.

Van openbare naar katholieke school
Tot 1927 was de school een openbare instelling en eigendom van de gemeente Son en Breugel. Na de Onderwijswet van 1920 werd het mogelijk bijzondere (katholieke) scholen op te richten. Het kerkbestuur gaf aan dat dit de wens was van alle Breugelse ouders.

Toen in 1926 plannen ontstonden voor nieuwbouw op een andere locatie, bood de gemeente het bestaande gebouw aan het kerkbestuur aan. Per 1 april 1927 ging de school over in katholieke handen en kreeg zij de naam Sint Petrus Canisius.

Meisjes weer naar school in eigen dorp
In 1929 werd de school uitgebreid met twee lokalen en omgevormd tot een gemengde school voor jongens en meisjes. Sinds 1878 gingen Breugelse meisjes naar de katholieke school bij de zusters in Son. Vanaf 1929 konden zij weer onderwijs volgen in hun eigen dorp. Er werd extra grond aangekocht voor een aparte speelplaats voor de meisjes.
De uitbreidingen gingen door: in 1939 kwamen er opnieuw twee lokalen bij. In 1960 volgde een uitbreiding aan de zuidwestzijde, waarbij de oudste delen uit 1883 en 1921 werden gesloopt. In 1969 werd de school onderdeel van de Stichting Katholiek Onderwijs Breugel.

Nieuwe bestemming
Op 1 augustus 1993 verhuisden leerlingen en personeel naar de Stoklandschool. Daarmee kwam een einde aan ruim twee eeuwen onderwijs aan de Sint-Genovevastraat. Daarna bood het gebouw onderdak aan het IVN, de scouting en een kinderdagverblijf.

Het schoolhuis: woning van de meester
Naast de school stond het schoolhuis, eveneens eigendom van de gemeente. Hier woonde de schoolmeester. In 1845 verkeerde de woning in slechte staat. Gedeputeerde Staten noemde het huis “tot eene behoorlijke huisvesting ongeschikt”. Een jaar later werden aanzienlijke verbeteringen aangebracht.

In 1884 werd het schoolhuis vervangen door nieuwbouw. Net als de school werd het in 1927 overgedragen aan het rooms-katholieke kerk- en schoolbestuur. In 1931 verrees, naar ontwerp van architect J. Beks uit Oirschot, een nieuw huis voor het schoolhoofd. Schoolhoofd Theodorus Beelen woonde hier tot zijn pensioen in 1963. Later werd de woning particulier bezit. Het oude schoolhuis werd tussen 1931 en 1939 bewoond door de familie Van der Heijden en in 1939 gesloopt voor verdere uitbreiding van de school.

Zo vertelt de Sint-Genovevastraat het verhaal van generaties Breugelse kinderen, van lessen in het kerkkoor tot modern onderwijs en een nieuwe maatschappelijke bestemming.