Dochter van verzetsheld Henk Veeneman vertelt basisscholieren over haar vader

Son en Breugel - “Zit niet in over mij.” Met die woorden, geschreven op een klein stukje vloeipapier vanuit Kamp Vught, hield Henk Veeneman zijn gezin in Son en Breugel voor dat het goed zou komen. Ruim tachtig jaar later laat zijn dochter Lisette Veeneman het briefje zien aan leerlingen van groep 8 van basisschool De Harlekijn. Tijdens een persoonlijk verhaal over oorlog, moed en vrijheid dat nog altijd diepe indruk maakt.

Redactie: Adrie Neervoort

In het klaslokaal waar normaal gesproken wordt gerekend en geleerd, klonk maandag 11 mei een indrukwekkend verhaal. Niet verteld door een docent, maar door Lisette Veeneman (82), dochter van de Sonse gemeentesecretaris en waarnemend burgemeester Henk Veeneman. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij door de Duitsers opgepakt en uiteindelijk vermoord in concentratiekamp Mauthausen.

Lisette vertelt leerlingen niet alleen over oorlog, maar vooral over keuzes, moed en de gruwelijkheden in het kamp tijdens de gevangenschap van haar vader. Een verhaal dat in Son en Breugel nog altijd diepgeworteld is.

Weigeren mee te werken
Het verhaal van Henk Veeneman begint in Son, waar hij al op jonge leeftijd werkte op het gemeentehuis. Hij groeide van eenvoudige stagiair uit tot gemeentesecretaris en werd eind 1943 waarnemend burgemeester, nadat burgemeester Robert Schoepp door de bezetter was opgepakt.

Op 6 juli 1944 moest Veeneman zich melden bij de Duitse autoriteiten in Vught. Samen met zes andere burgemeesters uit Zuidoost-Brabant weigerde hij mee te werken aan de Arbeitseinsatz, de verplichte tewerkstelling van Nederlandse burgers in Duitsland. Die weigering kostte hem uiteindelijk zijn vrijheid, en later zijn leven. “Drie weken na zijn arrestatie werd ik geboren” vertelt Lisette. Haar vader heeft haar nooit gezien.

Vanuit Kamp Vught wist hij nog kleine briefjes naar huis te smokkelen. Op één daarvan schreef hij de woorden die later symbool zouden staan voor zijn moed: “Zit niet in over mij.”

Via Kamp Vught en Sachsenhausen kwam Henk Veeneman uiteindelijk terecht in concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk. Daar overleed hij op 14 april 1945, slechts enkele weken voor het einde van de oorlog. Hij werd 35 jaar oud. Son en Breugel was toen al 8 maanden bevrijd.

Opgegroeid zonder vader
Lisette groeide op zonder herinneringen aan haar vader, maar toch was hij altijd aanwezig in het gezin. Via verhalen van haar moeder, familieleden en kampgenoot Joop kreeg zij langzaam een beeld van de man die zij nooit heeft gekend.

Ze vertelt hoe zij al op jonge leeftijd het voormalige kamp Mauthausen bezocht. “Ik wilde zijn waar vader was” zegt ze. Er volgde bijna jaarlijks bezoeken die telkens weer diepe indrukken achterlieten zij vormden later de basis voor haar gastlessen op scholen.

Vrijheid is niet vanzelfsprekend
Met haar lezingen wil Lisette kinderen duidelijk maken dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is. Ze vertelt over de moeilijke keuzes die gewone mensen moesten maken in oorlogstijd en over haar vader, die trouw bleef aan zijn principes ondanks de risico’s.

De leerlingen luisteren aandachtig wanneer zij uitlegt dat haar vader stierf omdat hij andere inwoners wilde beschermen. Ze vertelt haar verhaal aan de hand van herinneringen en notities van kampgenoot Joop, die samen met haar vader gevangen zat in Mauthausen. Tot het moment waarop Henk Veeneman ziek en uitgeput naar de ziekenboeg werd afgevoerd. Daarna werd nooit meer iets van hem vernomen.

Pas in januari 1946 ontving de familie via het Rode Kruis officieel bericht van zijn overlijden. In Mauthausen werden uiteindelijk meer dan 90.000 mensen vermoord, onder wie ongeveer 2.000 Nederlanders. Joop overleefde het kamp en bleef later bevriend met de familie.

Verhalen die moeten blijven leven
Nu de generatie die de oorlog zelf meemaakte bijna verdwenen is, worden persoonlijke verhalen steeds belangrijker. Dat beseft Lisette Veeneman als geen ander. “Het persoonlijke verhaal maakt de oorlog nog tastbaarder” merkt een van de leerlingen op na afloop van de gastles.

Met haar lezingen houdt Lisette niet alleen de herinnering aan haar vader levend, maar laat zij jonge generaties ook nadenken over vrijheid, verantwoordelijkheid en opkomen voor anderen. Juist daardoor blijft haar verhaal, ruim tachtig jaar na de oorlog, van grote betekenis.

“Het verhaal over mijn vader vertellen in Son en Breugel maakt het extra bijzonder voor mij” vertelt zij. Dat het verhaal haar nog altijd raakt, blijkt wanneer ze toegeeft dat ze na zo’n lezing vaak slecht slaapt. “Hoe vaak ik het verhaal ook vertel, het raakt me iedere keer opnieuw.”