Als de verhalen vervagen, dreigen we te vergeten - 4 mei Dodenherdenking

Son en Breugel - Op 4 mei lijkt de tijd steeds weer even stil te staan. In heel Nederland verstillen de straten, worden gesprekken onderbroken en richten we onze aandacht op het verleden dat ons nog altijd vormt. In de twee minuten stilte klinkt nauwelijks geluid, de kracht van stilte is voelbaar. De vogels fluiten er doorheen in hun eigen taal, alsof zij namen zingen die wij niet meer uitspreken. De Dodenherdenking is meer dan een moment van stilte: het is een gezamenlijke herinnering aan de mensen die hun leven verloren door oorlog en geweld. Tevens is de stilte een uitnodiging om écht stil te staan bij de waarde van vrijheid. Voor de een is het een moment van rouw, voor de ander een moment van reflectie, maar voor iedereen een herinnering dat vrede nooit vanzelfsprekend is.

Redactie: Patricia van Baak

In Son en Breugel begint de herdenking met een oecumenische dienst in de kerk aan de Zandstraat. Op deze 4 mei, in de stilte van Son en overal waar mensen samenkomen staan wij stil bij hen die vielen, burgers en militairen, mensen met geloof en zonder, ieder met een eigen verhaal. Zeven witte kaarsen worden ontstoken, om te herdenken en om vooruit te kijken. Vrede is een werkwoord. En juist daar zal burgemeester Suzanne Otters-Bruijnen later, in de ceremonie bij ‘De Parachutist’, in haar toespraak aan refereren; verhalen blijven vertellen en deze doorgeven, naast blijven werken aan verbinding met elkaar.

Na de oecumenische herdenkingsdienst volgt de stille tocht. Helemaal stil is deze niet, maar de geluiden die meest hoorbaar zijn komen van de trom, doordringend, staccato en sereen tegelijkertijd, naast de geruststellende harmonie van de kerkklokken. Zij brengen de stoet mensen naar het oorlogsmonument ‘De Parachutist’ waar het vuur van bevrijding en hoop brandt, en waar de inwoners van Son en Breugel en omgeving in groten getale bijeengekomen zijn om de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van oorlogssituaties en vredeoperaties die daarna volgden te herdenken. Paraplu’s blijven ingeklapt. 

Ieder neemt als vanzelf plaats en positie in, en dan speelt Arron van de Weijer op trompet het taptoesignaal, waarna 2 minuten complete stilte volgt. Deze stilte vult gedachten, deze stilte spreekt voor zich. 

Onder zacht tromgeroffel neemt het Sint Catharinagilde het moment van stilte bescheiden en zacht over door een vendelgroet te brengen, als eerbetoon aan degenen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Daarna leest Kim Verkuijlen, communicatiemedewerker Griffie en evenementencoördinator bij Gemeente Son en Breugel, een passage voor uit het boek ‘De jongen in de gestreepte pyjama’, geschreven door John Boyne. Zij las over de ontmoeting tussen twee negenjarige jongens, ieder aan een kant van prikkeldraad. Zij zijn allebei geboren op 15 april 1934. Bruno, een naam die klinkt als het verwarmend wrijven over je armen, sluit nietsvermoedend vriendschap met de Joodse Schmuel, een naam die klinkt als het blazen van de wind.
Terwijl Kim voorleest, blijven de vogels fluiten: Bruno, Schmuel.

Dan volgt de kranslegging. Het is respectvol stil als burgemeester Suzanne Otters-Bruijnen en scouts van Dutmella en de Mgr. Bekkersgroep de eerste krans leggen namens de gemeente Son en Breugel. Zij leggen ook de tweede krans, namens de Sinti- en Romagemeenschap. Later zal COC regio Eindhoven een derde krans leggen. Kransen zonder begin of einde als symbool voor eeuwige herinnering, opdat we niet vergeten. Vertegenwoordigingen van de Veteranen en van de jeugdgemeenteraad leggen bloemstukken neer, waarna het publiek muzikaal omlijst door Pro Honore et Virtute een bloemengroet brengt. De taal van bloemen als het gaat om herdenking en rouw. Een stille manier van spreken. 

En dan klinkt de heldere stem van burgemeester Suzanne Otters-Bruijnen. Herdenken zonder leren maakt van geschiedenis iets dat achter ons ligt en onbelangrijk lijkt. Maar geschiedenis geeft ons wijze lessen. “Ik denk heel veel aan jullie. Zit niet in over mij.” Ooit schreef Hendrik Veeneman deze woorden op een vloeipapiertje, dat uit kamp Vught naar zijn gezin werd gesmokkeld. Hij zat gevangen, zijn gezin zat in onzekerheid thuis. En toch koos hij ervoor hen gerust te stellen.

Hendrik Veeneman werd op 31 december 1943 benoemd tot waarnemend burgemeester in Son en Breugel. Hij kwam in een moreel dilemma, waar veel burgemeesters mee worstelden. De Duitse bezetter eiste dat burgemeesters mannen aanwezen voor dwangarbeid. Veeneman weigerde hieraan mee te werken. In juli 1944 werd hij samen met andere burgemeesters naar Vught geroepen; daar werd hij gearresteerd door de Duitsers. Hij zat gevangen in kamp Vught, moest op transport naar Sachsenhausen, en later naar Mauthausen. Hier overleed hij op 14 april 1945 door uitputting. Son en Breugel was toen al bevrijd.

Zijn dochter Lisette was negen maanden jong toen haar vader overleed. Zij groeide op zonder haar vader, maar wel met een verhaal van en over haar vader. Een verhaal dat verteld moet blijven worden. En dat doet Lisette. Samen met onder anderen Geert van de Eertwegh houdt zij dit verhaal uit de geschiedenis levend, zodat ook de jongere generaties ervan kunnen blijven leren. Dat is wat verhalen en herinneringen doen: zij maken geschiedenis menselijk. Als de verhalen vervagen, dreigen we te vergeten. Geschiedenis begrijpen betekent ook elkaar leren begrijpen. Laten we waken voor het verdwijnen van omzien naar elkaar, laten we blijven werken aan wat ons verbindt. Zonder angst gerust kunnen stellen: zit niet in over ons.

Na muziek van Pro Honore et Virtute wordt de herdenking afgesloten door gezamenlijk twee coupletten van het Wilhelmus te zingen. De mensen gaan uiteen. Inmiddels is het gaan regenen. Ergens tussen deze zacht vallende druppels ligt wat verloren ging, maar niet verdwijnt. Want in stilte, ook in regen, is er iets dat ons samenbindt. Vrede is immers een werkwoord.