Het Verborgen Paradijs verdwijnt: achter het juridische gelijk zit het verhaal van een levenswerk

Son en Breugel - De gemeente mocht handhavend optreden tegen Het Verborgen Paradijs in het natuurgebied Nuenens Broek en Breugelsche Beemden. Zo oordeelde de rechtbank op 17 juli. Daarmee kreeg de gemeente juridisch gelijk in het conflict over het perceel met bouwwerken en verhardingen. Voor eigenaresse Marie-Christien Kop (67) betekent de uitspraak dat zij afscheid moet nemen van een plek waaraan zij vijftien jaar van haar leven aan heeft gewijd.

Redactie: Adrie Neervoort

Marie-Christien moet verschillende bouwwerken en verhardingen verwijderen en het terrein terugbrengen naar een situatie die past binnen de natuurbestemming. Wanneer zij niet tijdig aan de verplichtingen voldoet, kunnen volgens haar de dwangsommen oplopen tot €30.000. Inmiddels heeft zij besloten in hoger beroep te gaan bij de Raad van State.

Een droom
Het verhaal begint in 2011. Marie-Christien droomde van een eigen boerderijtje met grond, dieren en een boomgaard. Een complete boerderij was financieel niet haalbaar, maar het stuk grond dat zij kon kopen bood haar de mogelijkheid een deel van die droom te verwezenlijken.

Volgens haar was het terrein toen al ingericht met onder meer een moestuin, bomen, verharde paden en verschillende opstallen. De vorige eigenaren hadden het perceel sinds eind jaren zeventig in bezit en hadden volgens Marie-Christien jarenlang contact met de gemeente over de bestaande situatie. Toen daar op enig moment geen reactie meer op kwam, ontstond de indruk dat deze werd geaccepteerd.

In de jaren daarna maakte Marie-Christien het terrein verder eigen. Er kwamen dierenverblijven, voorzieningen werden opgeknapt en uiteindelijk ontstond Het Verborgen Paradijs, met een kleine theetuin. Voor haar werd het haar levenswerk. ”Ik wilde van Het Verborgen Paradijs een plek maken die van betekenis was voor de samenleving: voor ontmoeting en natuureducatie.”

Geen verborgen paradijs
Volgens Marie-Christien was de plek allerminst verborgen. Verschillende partijen waren op de hoogte van het terrein. Ook Brabants Landschap zou de locatie kennen en volgens haar werden op verzoek van die organisatie ook aanpassingen gedaan. Daarnaast kwamen vertegenwoordigers van de gemeente en lokale politiek op bezoek en kreeg de tuin aandacht in de lokale pers.

Dat bij de gemeente bekend was wat zich op het terrein afspeelde, betekent juridisch echter niet dat daarvoor toestemming was verleend. Ook wanneer een gemeente langere tijd niet handhaaft, wordt een situatie niet automatisch legaal. Dat blijkt ook uit de uitspraak van de rechtbank.

Juist daar ligt voor Marie-Christien een belangrijk pijnpunt. “Als de gemeente eerder had ingegrepen of had aangegeven dat het niet kon, had ik mijn leven anders ingericht en al die investeringen niet gedaan.”

Rechter geeft gemeente gelijk
De gemeente controleerde het terrein in augustus en oktober 2023. De rechtbank stelde vast dat Kop vanaf augustus 2023 wist dat de gemeente overtredingen had geconstateerd. “Toen vielen de eerste brieven van de gemeente op mijn deurmat”, zegt ze. “Maar daarin stond ook dat ik geen bezwaar kon maken. Dus heb ik daar niet op gereageerd.”

In de rechtszaak beriep zij zich onder meer op het overgangsrecht en stelde dat verschillende onderdelen van het terrein al tientallen jaren bestonden. De rechtbank ging daar niet volledig in mee. Voor onder meer het zogenoemde kookgebouw kon niet worden aangetoond dat dit ooit legaal was gebouwd. Ook het gebruik van grond als kruiden- of moestuin past volgens de rechtbank niet binnen de natuurbestemming.

Dwangsommen en afbreken
Voor Marie-Christien zijn de gevolgen groot. Bouwwerken en verhardingen moeten verdwijnen en delen van de inrichting worden aangepast. Een deel van het opruimwerk is volgens haar inmiddels met hulp van anderen uitgevoerd.

“Het doet veel pijn om een prachtige tuin waar velen van konden genieten af te moeten breken tot een wildernis waar niks meer kan”, zegt ze. “Ik breek niet alleen mijn tuin af, ik breek vijftien jaar van mijn leven af.”

Daar komt de financiële druk bij. Het verwijderen en afvoeren van materialen en de juridische procedure kosten geld. Als zij niet tijdig aan de verplichtingen voldoet, kunnen de dwangsommen volgens haar oplopen tot €30.000.

De rechtbank oordeelde dat de door de gemeente gestelde termijn niet onredelijk is. Marie-Christien ervaart die echter als zwaar. Ze zegt het werk lichamelijk niet alleen te kunnen uitvoeren. “In de wintermaanden is het bovendien onmogelijk om werkzaamheden uit te voeren, omdat het terrein dan te nat is.”

Steun uit de omgeving
De kwestie heeft veel reacties opgeroepen. Een petitie voor het behoud van Het Verborgen Paradijs kreeg 8.511 handtekeningen, waarvan ongeveer 2.000 uit Son en Breugel. Op 9 juli 2024 werd de petitie aangeboden aan burgemeester Suzanne Otters-Bruijnen. Ook tijdens een bijeenkomst in januari 2025 in het Vestzaktheater was de belangstelling groot.

In mei 2024 diende Voor U! een motie in waarin het college werd gevraagd zich in te spannen voor een oplossing die rekening hield met de regels én het behoud van zoveel mogelijk van Het Verborgen Paradijs. De gemeenteraad verwierp de motie.

Voor Marie-Christien laat de steun zien dat de plek voor veel mensen meer was dan een perceel met een natuurbestemming. Toch kon die steun de juridische procedure geen andere richting geven.

“Het doet pijn om te constateren dat er geen oog is geweest voor de menselijke maat”, zegt ze. “Jarenlang heb ik met hart en ziel gewerkt om iets moois op te bouwen, voor de natuur en de mensen. Nu moet het allemaal worden afgebroken. Dat doet mij heel veel verdriet.”

Hoger beroep
Marie-Christien gaat in hoger beroep bij de Raad van State. Zij hoopt onder meer meer tijd te krijgen om aan de opgelegde verplichtingen te voldoen en onderzoekt welke mogelijkheden er nog zijn.

Voor haar gaat de kwestie inmiddels over meer dan regels, bestemmingen en dwangsommen. Het gaat om wat er overblijft van een plek waaraan zij vijftien jaar heeft gebouwd en die een belangrijk onderdeel van haar leven is geworden.

Hulp gevraagd
Marie-Christien zegt het zware werk dat nog moet gebeuren fysiek en emotioneel niet meer alleen aan te kunnen. “Ik hoop dat er mensen bereid zijn te komen helpen om het laatste stuk te ontmantelen.”

Wie wil helpen, kan contact opnemen met Marie-Christien via 06-11912416 of hetverborgenparadijs@gmail.com.