Tankslag van 20 september 1944 speelde belangrijke rol bij bevrijding van Son en Breugel

Son en Breugel - Hij wacht ons al op bij de jachthaven in Son, waar hij wil laten zien waar de tankslag van 20 september 1944 plaatsvond. Ivo van der Spoel is militair historicus en heeft een boek geschreven over deze tankslag die begon in Son en daarna ook in Nuenen werd uitgevochten. Het deel dat zich in Nuenen afspeelt is ook te zien in de serie ‘Band of Brothers’.

Redactie: Marc van Beek

Een minder bekend deel van de bevrijding
De meeste inwoners van Son en Breugel zijn wel bekend met de massale luchtlandingen die plaatsvonden op 17 september 1944, het opblazen van de brug over het kanaal door de Duitsers en de bouw van een baileybrug door de geallieerden. Operatie Market Garden was in volle omvang begonnen. Dat in de avond van 19 september en de morgen van 20 september nog een serieuze tegenaanval door de Duitsers werd gedaan, is veel minder bekend. Ivo van der Spoel deed daar, als militair historicus, uitgebreid onderzoek naar.

Dat resulteerde in een 4 uur durende documentaire op YouTube waarin alle aspecten van deze tankslag minutieus uit de doeken worden gedaan. Hij maakte daarbij o.a. gebruik van het logboek van de bevelvoerder van de Duitse tankeenheid, dat tussen 2014 en 2022 vanuit een Duits-Russische samenwerking online werd gezet op een Duitse site, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van WO2. Uniek materiaal, volgens Ivo.

Op basis van de documentaire heeft hij contact opgenomen met de Engelse uitgever met het voorstel om een boek te schrijven over dit thema. Dat werd met enthousiasme ontvangen. “Eigenlijk is het boek een samenvatting van de documentaire op YouTube”, vertelt hij.

Hoe word je militair historicus
”Ik weet niet goed waar mijn fascinatie voor de militaire historie precies vandaan komt”, zegt Ivo. Hij is afgestudeerd aan de Universiteit Amsterdam op dit gebied en vanaf 2020 actief in dit vak. Maar als hij later vertelt dat hij als 10-jarige met zijn ouders naar Normandië ging om de slagvelden uit de 2e Wereldoorlog te bezoeken, weten we in ieder geval waar het zaadje is geplant.

Hij kocht daar een boekje over D-day van de uitgever Osprey Publishing. Bij diezelfde uitgever, gespecialiseerd in militaire geschiedenis, komt volgende week zijn boek uit met de titel ‘Panther-vs-a30 Challenger’. Dit zijn de Duitse en Engelse tanks die tegenover elkaar stonden bij de tankslag van 19 en 20 september.

Wat er gebeurde op 19 en 20 september 1944
Op 17 september werd voor het Duitse opperbevel duidelijk dat er een grote geallieerde aanval begonnen was die het einde van het 3^e Rijk zou kunnen inluiden. Er was op dat moment een grote brigade vanuit Polen onderweg naar Aken, maar die werd omgeleid naar Venlo en Roermond i.v.m. Market Garden. De eenheid had 36 Panther-tanks en een groot aantal gepantserde halfrupsvoertuigen. In totaal was de brigade meer dan 2000 man groot, waarvan het merendeel infanteristen waren.

Na hun aankomst op 18 september reden de tanks op eigen kracht naar Helmond. Tot daar was geen weerstand van de geallieerden te verwachten. Tussen Helmond en Son was dat onduidelijk en moesten ze dus behoedzamer opereren. Tegen de avond van 19 september reden er 6 Panther-tanks de Kanaaldijk-Zuid op om de pas gebouwde baileybrug onder vuur te nemen en daarmee de geallieerde opmars te verstoren.

De Panther-tank was gevreesd bij de geallieerden, die zelf geen tank hadden van dit kaliber. Aan de voorkant van de tank was de bepantsering bijna niet te doorboren, maar aan de flanken was de tank kwetsbaarder. Daar maakten de Amerikanen gebruik van. Er werd door de eerste tank geschoten op de brug waar net een vrachtwagen met munitie overheen reed. Die werd geraakt en vloog de lucht in. De Amerikanen hadden zich vliegensvlug aan de andere kant van het kanaal opgesteld en raakten de eerste tank in de flank met waarschijnlijk een anti-tankkanon. Die tank werd daarmee opgeblazen. De tankcommandant die in de 2e tank zat, wilde doorgaan, maar de brigadecommandant blies de aanval af. Het verrassingseffect was daarmee weg.

De volgende morgen stonden er Duitse tanks opgesteld op de plek waar de Dommel onder het kanaal doorloopt. Doordat dit gebied lager ligt dan de kanaaldijk, konden de tanks moeilijker vanaf de overkant van het kanaal beschoten worden. Aan de andere kant, bij de plek waar toen een molen stond en nu het OK-tankstation is, stonden de Engelse Cromwell-tanks. Per eenheid van 3 Cromwells was er een 4e tank, een Challenger-tank, met een zwaarder anti-tankkanon dat nog maar beperkt uitgeprobeerd was.

De Duitse tanks leverde vooral slag met de tanks die bij de molen stonden, maar ook vanuit de noordelijke flank over het kanaal bij de opgeblazen Hooijdonkse brug werden ze beschoten. Een van de Duitse tanks werd daarbij door een Challenger-tank vernietigd. Toen de overmacht te groot werd, trokken de Duitse tanks zich terug naar Nederwetten, waar nog eens 3 Panther-tanks door Cromwells werden vernietigd.

Door de gevechten was in Son de schade aan de boerderijen op de Driehoek enorm. De opmars van de geallieerden kon doorgaan, maar zou bij Arnhem alsnog stranden.

YouTube en boek
Wie uitgebreider geïnformeerd wil worden kan terecht op het YouTube-kanaal van Ivo Digital Battlefield Tours (80.000 volgers vooral uit Engeland en Amerika en tot op heden meer dan 4 miljoen bezoekers) of zijn boek hierover bestellen bij Osprey Publishing.