Bijna één op drie mensen in armoede heeft problematische schulden

Landelijk - In Nederland kampt bijna een derde van de mensen die in armoede leven met problematische schulden. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2023 hadden 163.000 van de 540.000 mensen onder de armoedegrens te maken met geregistreerde problematische schulden. Het is de eerste keer dat het CBS de relatie tussen armoede en problematische schulden zo gedetailleerd in kaart brengt.

Ook mensen die nét boven de armoedegrens leven, de zogenoemde ‘bijna-armen’ krijgen relatief vaak met problematische schulden te maken. Van deze groep van 1,2 miljoen mensen had 22 procent in 2023 schulden die als problematisch worden geregistreerd. Dat komt neer op zo’n 265.000 mensen. Ter vergelijking: in de gehele bevolking ligt dat percentage op 10 procent.

Wat zijn problematische schulden?
Het CBS baseert zich op verschillende gegevensbronnen om te bepalen of iemand tot een huishouden met problematische schulden behoort. Denk aan betalingsachterstanden bij de Belastingdienst, zorgpremie achterstanden, openstaande verkeersboetes en negatieve registraties bij het Bureau Krediet Registratie (BKR). Vaak hebben mensen meerdere van dit soort schulden tegelijk.

Arme huishoudens lopen drie keer zoveel risico
Mensen die onder de armoedegrens leven, lopen drie keer zoveel risico op problematische schulden als gemiddeld. Voor mensen net boven de grens is het risico twee keer zo hoog. Vergeleken met 2021 is het aantal mensen met schulden in beide groepen gestegen. De toename was het grootst onder de bijna-armen. Dit heeft onder andere te maken met veranderingen in de bijstandsuitkering en de energietoeslag, waardoor sommige mensen net boven de armoedegrens uitkwamen maar hun financiële situatie nauwelijks verbeterde.

Zo kwam in 2022 de helft van de bijstandsontvangers die een jaar eerder als arm werden aangemerkt, door tijdelijke toeslagen net boven de armoedegrens uit. In 2021 was dat nog slechts 30 procent.

Langdurige schulden bij één op de vijf armen
Van de mensen die in armoede leven, had 21 procent drie jaar achter elkaar te maken met problematische schulden. In de bijna-arme groep gold dat voor 16 procent. Het gaat dus om huishoudens die al jarenlang niet in staat zijn om schulden af te lossen of nieuwe schulden weten te voorkomen.

Belastingdienst en zorgpremie vaakst problematisch
Mensen met problematische schulden hebben vaak te maken met meerdere instanties. Bijna de helft van de bijna-armen en 42 procent van de armen heeft schulden op meerdere plekken. Bij arme huishoudens komen betalingsachterstanden bij de Belastingdienst het vaakst voor (ruim 50 procent), gevolgd door zorgpremie-achterstanden en BKR-registraties (beide 40 procent). Bij de bijna-armen staat de BKR-registratie met 42 procent bovenaan.

Weinig financiële buffer
Een andere opvallende uitkomst van het onderzoek is dat driekwart van de arme en bijna-arme huishoudens nauwelijks een financiële buffer heeft. Hun spaargeld en direct beschikbaar vermogen is vaak minder dan 25 procent van het minimale jaarinkomen dat nodig is om boven de armoedegrens te blijven. Dit betekent dat zij zonder inkomen hooguit drie maanden kunnen overbruggen.

Bijna 60 procent van de arme mensen komt daarnaast structureel geld tekort. Zij hebben maximaal 25 procent minder inkomen dan de armoedegrens, wat betekent dat zij op jaarbasis honderden tot duizenden euro’s tekortkomen voor basisbehoeften als eten, kleding en vervoer.

Conclusie
De cijfers van het CBS laten zien dat armoede en problematische schulden nauw met elkaar verbonden zijn. Veel mensen die in armoede leven – of er net boven – zitten financieel klem. Zonder voldoende buffer of uitzicht op structureel meer inkomen, is het voor deze groepen moeilijk om uit de schulden te komen. Dat maakt de roep om effectieve schuldhulpverlening en armoedebeleid urgenter dan ooit.

Bron: CBS